ترديد در ناحيه موضوع است كه شخص نمىداند از مصاديق كداميك مىباشد ، چنانچه از مصاديق وديعه باشد حكم آن وجوب بازگرداندن آن است و چنانچه از مصاديق هبه باشد چنين وجوبى نخواهد بود ( شبهه موضوعى وجوبى ) ؟ 2 - مستندات فقهى اصل برائت براى حجيّت اصل برائت ، دلايل چهارگانه زير اقامه شده است : الف - كتاب براى اثبات حجيت اصل برائت به آياتى تمسك شده است كه ذيلا به بعضى از آنها اشاره مىكنيم : - آيهء شريفهء تعذيب : « ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا » « 1 » ؛ يعنى : ما بر هيچ قومى عذاب نازل نخواهيم كرد تا آنكه فرستاده‌اى مبعوث نماييم . توضيح استدلال چنين است كه بعثت رسولان الهى ، مبناى تبليغ احكام است و خداوند قبل از بعثت رسول و تبليغ احكام هيچ‌كس را به خاطر عملى مجازات نخواهد نمود . پس آيه شريفه دلالت دارد برآن كه چنانچه شخصى دربارهء امرى به تكليف واقعى خود آگاه نشده باشد ، جهل موجب برائت اوست و حكم اگرچه در واقع و نفس الامر چيز ديگرى باشد ، فعليّت ندارد و حكم ظاهرى او برائت از تكليف و عدم حرمت و وجوب خواهد بود . بسيارى از دانشمندان علم اصول استدلالهايى به‌گونه فوق ابراز كرده‌اند ، ولى به نظر شيخ انصارى آيه مزبور ارتباطى با مطلوب مورد بحث ما ندارد ، بلكه مفاد آيه مربوط به نزول بلاهاى دنيوى بر اقوام و ملل گذشته است و گوياى آن است كه خداوند قبل از انزال كتب و ارسال رسل و اتمام حجّت بر بندگان ، آنان را گرفتار عذاب‌هاى زمينى و آسمانى در دنيا نمىنمايد . بنابراين آيه مزبور به قاعده برائت

--> ( 1 ) - سوره اسراء ، آيه 15 .